وقف كرد . تصحيح ديوان قصايد وغزليات سنائى ، شرح نهج البلاغة تصحيح وترجمهء قاموس اللغة فيروزآبادى از كارهاى بدايع‌نگار مصحح ومترجم ماست . بدايع‌نگار عالمي أديب ، دانشمندى دلسوز ، سياستمدارى آگاه وروشنفكر بود . با قرآن ومتون ديني وروايى بخوبى آشنايى داشت . هر چند در دربار قاجار تقرّب داشت . ولى همواره از سياستهاى حاكم كه توسط وزرا اعمال مىشد انتقاد مىكرد . با غربزدگان ومروّجان فرهنگ منحط غربى سر سازگارى نداشت وسران را از آنها برحذر مىداشت . گرچه مصلحت‌انديشى أو بلحاظ حضور پيوسته‌اش در بارگاه ناصر الدين شاه مانع از نقد مستقيم خود شاه مىشد ، اما تلويحا ضعف مديريت وسستى عزم دولتمردان را مرتب گوشزد مىكرد . با متظاهرين به فلسفه وعرفان مخالفت مىورزيد واز آنان به متپلسپين وصوفيان ياد مىكرد . به گفتهء فريدون آدميت « بدايع‌نگار از مخالفان فراموشخانه بود » « 1 » . چنانكه اين مطلب را نيز مىتوان از فحواى كلماتش در عبرة الناظرين دريافت . واين خود حكايت از منتقد بودن أو به دستگاه دولت دارد . اگر منصبى را مىپذيرفت در مدت كوتاهى از آن استعفا مىداد . سرانجام در سالهاى 1280 تا أواخر عمر سر در گريبان تأليف وتحقيق كرد ودر پانزدهم ربيع الأول سال 1299 بدرود حيات گفت « 2 » . جنازه‌اش را به عراق بردند ودر نجف اشرف

--> ( 1 ) . انديشهء ترقى وحكومت قانون عصر سپهسالار ، فريدون آدميت ، صص 67 - 68 . ( 2 ) . منتظم ناصري ، وقايع سال 1299 ؛ روزنامهء خاطرات ، اعتماد السلطنة ص 161 ، أمير كبير ، ج دوم ، 1345 ش . منابع شرح حال مؤلف : ر . ك : راهنماى كتاب شمارهء 18 صص 835 - 849 ؛ طبقات اعلام الشيعة قرن سيزدهم ج 1 / 23 - 24 ؛ راهنماى كتاب سال 21 ، شمارهء 1 و 2 ، صص 139 - 142 ؛ راهنماى كتاب سال 20 ، شمارهء 5 و 7 ؛ مجلهء يادگار ، سال 3 ، شمارهء 4 ، ص 8 ؛ همان : سال 5 ، شمارهء 1 و 2 ، ص 127 ؛ لغت‌نامه دهخدا ، بخش ب 9 / 730 چاپ دانشگاه تهران ، 1348 ه ش ؛ تاريخ منتظم ناصري ، محمد حسن خان اعتماد السلطنة ج 3 / 1824 ، نشر دنياي كتاب ، 1364 ه ش ؛ مخزن الانشاء به خط كلهر سال 1286 چاپ سنگى ؛ المآثر والآثار ، محمد حسن خان اعتماد السلطنة ، ص 186 ، كتابخانهء سنائى ، سنگى ؛ صدر التواريخ ، محمد حسن خان اعتماد السلطنة ، ص 164 ، روزبهان ، دوم ، 1357 ه . ق ؛ روزنامهء خاطرات ، اعتماد السلطنة -